[1.] Kolęda do Zosie Na początku nowego roku każdy daje przyjacielowi dary, jakich mu dostaje. Ja też, iż ni mam nad cie nic milszego sobie, myśliłem, co by za dar godny posłać tobie. Nie dostawa mi złota zdradę mnożącego ani ziarn drogich piasku Morza Czerwonego, lecz, aczbym miał, pewnie wim, żeć tego nie trzeba – dał ci tego dostatek on hojny Pan z nieba. Dałbym ci serce moje, ale nic cudzego nie chcę dać – tyś jest panem, nie ja, serca mego. Z wiarą uprzejmą trudno mam sie popisować, bo ta już musi z sercem pospołu hołdować. Owo zgoła ledwie wim, coć by dać. Bo mojem co może być, ponieważ sam nie jestem swojem? Niezgaszone płomienie miłości – ty swemi, którycheś mi nie wzięła, mogę zwać własnemi i tych ci po kolędzie dawam. Po kolędzie proszę, niech ten lekki dar wzgardzony nie będzie, a jeśliże go zgardzisz, to ja pewnie muszę leda w dzień po kolędzie Bogu posłać duszę.

[2.] Fraszka do Zosie Bądź mi oczkami pozwalasz łaskawemi, bądź mi oczkami odmawiasz grożącemi, równie mie tracisz: nadzieją wątpliwego męczysz, a groźbą mie trapisz lękliwego. Nadzieja, kiedy wejdrzysz na mie łaskawie, serce i wszytkie wnętrzności pali prawie; bojaźń, kiedy mi oczko twoje pogrozi, zimnem strętwiałem serce me nędzne mrozi. Owo ja smutny cierpię gwałt nieskończony, miedzy nadzieją a strachem postawiony: dzień mie nie widzi od frasunku wolnego i noc spokojna nie zna mie spokojnego. O, nade wszytkie sroższy okrutne bogi, Kupido, jakoż ja mam pozbyć tej trwogi, gdy-ż równie srodze, chcąc człowieka zepsować, tracisz, jako gdy chcesz łaskawie ratować.

[3.] Frasunek Nigdy takowych mąk nie ucierpiało, jeśliże było, serce, co pałało płomieniem wściekłem dla możnej Junony, władającego gromem pana żony, jakich nieszczęsne serce me używa. Fortunna miłość, co z nadzieją bywa, ale piekielne ciężkości przechodzi, gdy z nią wątpliwość bojaźliwa chodzi. Cóż ja mam czynić w taką miłość wdany? Kto tak szkodliwe może zleczyć rany, gdy o nich nie wie ten, co zleczyć może? Lecz, aczby wiedział, snaś ci nie pomoże. Nie wierzę temu, w tak ciele nadobnem i ku przedniejszem aniołom podobnem by się okrutność sroga znaleźć miała: łaskawe duchy śle Bóg w piękne ciała. Komuż to kiedy, iż go miłowano, wadziło? Komuż za miłość łajano? I mnie też nie to szkodzi, że miłuję, ale iż taję miłość, mękę czuję. By mi wątpienie płoche dozwoliło oznajmić, wierzę, że by odmieniło twarz swą nieszczęście: tak mi tamte tuszą sprawy, wdzięczności pełne, co mie suszą. Próżno nadzieję przywabić się kuszę tym rozważaniem. Już widzę, że muszę iść na wytrwaną z ciężkościami temi. Wszak trudne rzeczy bywają łacwemi, gdy szczęście raczy. Albo tedy moje serce milczeniem zwalczy niepokoje, albo jak działo prochem przesadzone, tak ono żalem będzie rozrucone.

[4.] Fraszka do Zosie Słuchaj, gdy nie chcesz baczyć, co się ze mną dzieje, a nie morz w mojem sercu do końca nadzieje: albo łzami gęstemi wszytek się obléwam, albo serdeczne ognie wzdychaniem odkrywam. Ognie, które by w popiół dawno mie spaliły, gdyby mie łzy wilgotne często nie kropiły; które tak często płyną, że by już me ciało, by go ogień nie suszył, wodą być musiało. Owo nigdy się o to nie przestają wadzić ciężki płacz, srogi płomień, kto mie z nich ma zgładzić. W tem rozterku co cierpię, chciej uważyć sobie. Lecz, jeślić i to trudno, powim ja sam tobie: żywot mie już opuścił, śmierć się mie wziąć boi, sama żałosna miłość przy mnie stale stoi, i ta tylko dlatego, aby mie męczyła. Mnimiałaś, aby z cnoty przy mnie się bawiła? Otóż słyszysz, tych czasów co się ze mną dzieje! O, nader srogie serce, co się z tego śmieje! Ty, jeśli mie nie myślisz na wieki zepsować, uczyń, coć nie zaszkodzi: dopuść się miłować.

[5.] Do Zosie Nie psuj niepotrzebnemi łzami wdzięcznych oczy. Nic to, że się obrotne koło czasem toczy Fortuny niespokojnej nie wedle twej woléj: nie nędza to w społecznej być z światem niewoli. Człowieka tak szczęsnego na świecie nie było, którego by nieszczęście w niwczem nie ruszyło – niebieskich to duchów stan. U nas, tu na ziemi, wesołe się mieszają sprawy z troskliwemi. Na to pomniąc, frasunkiem nie psuj głowy sobie: przyrodzenie Fortuny, nie gniew, szkodzi tobie. Lecz jak przyjacielowi, tak też jej rozumiej, prócz frasunku postępki takie znosić umiej. Strzeż się, by cie Fortuna niewdzięczną nie znała, która cie z młodości twej prawie piestowała i tak ci wiele dobra samej użyczyła, na którem by przestało ludzi szczęściu siła. A też nie wiem, skąd żałość ta na cie przychodzi, wszak się twemu staraniu wedle myśli wodzi. Przestań jeno, gdy tak chce mieć Fortuna, na tem, a to, czego ty żądasz, przydzie snadnie za tem. Czego rok nie mógł sprawić, to godzina sprawi, a dłużej trwa to, co się z więtszą pracą stawi. Co też wiesz, jeśli temu Szczęście nie folguje, aby wdzięczniejsze było, lekko postępuje?

[6.] Do Zosie Będę się zawsze dziwował twojej piękności: nie szkodzi wiernej dalekość miłości. Bo, gdzie ciałem nie mogę być, tam myślą będę, a pierwej siebie niż ciebie zabędę. A dotąd się serce me smęcić nie przestanie, aż cię oglądam, me wdzięczne kochanie.

[7.] Do Anusie Anusiu, byś mie tem chciała darować, żeby mi oczy twe wdzięczne całować wolno do wolej lub usta nadobne i różej farbą rumianej podobne, całowałbym cie razów sto tysięcy, nie przestawając. Więc zaś trzykroć więcéj, więc tysiąc, więc zaś, więc dwa, więc zaś wtóry. Trzeba tak liczbę mylić, aby który człowiek nie urzekł, wiedząc, że tak wiele tych całowanków. Bo cudze wesele rodzi jad ciężki w sercu zazrosnego. Ten potem, z mieśca wypadwszy swojego, srodze człowieka szczęsnego zaraża, czym wszytkie jego rozkoszy przekaża.

[8.] Do Kasie Jako lód taje przezroczysty z leka, kiedy go ogień zagrzewa z daleka, tak ja na twarz twą na każdą godzinę patrzam a ginę. Patrzam a ginę z wielkiego frasunku, a jeśli nie dasz łaskawie ratunku, nielutościwą tobie wiecznie słynąć, przydzie mnie zginąć. W co mie nieszczęście okrutne wprawiło? Śmierć tuż, gdy patrzam na to, co mi miło, śmierć tuż, gdybych cie namniej spuścił z oczy, za mną się toczy. Gdzież on mój umysł, który płomień taki aż nazbyt sobie miał za lada jaki? O próżne dumy! Nie my sobą sami, bóg rządzi nami. Tak napiękniejszej Narcyzus urody, gdy się chciał napić, nachyliwszy, wody, jak we źwierciedle, choć nie tego żądał, twarz swą oglądał. Nie widał przedtem oblicza swojego, przeto, mnimając kogo być inszego pod wodą, swej sie piękności zdziwował i rozmiłował. Patrza a patrza, a jem patrza pilniej, tym w jego sercu sroga miłość silniej cieniem a wodą – kto sie nie zadziwi? – płomienie żywi. Chwalę, Kupido, strzały twe. W tej mierze niechaj za przykład każdy sobie bierze, że ty na tego, co prze piękność hardy, masz mońsztuk twardy. Zgardzał ten nimfy, co się mu kłaniały; prze jego hardość, chodząc miedzy skały, stwardziała Echo, powtarzać gotowa człowiecze słowa. A gdy tak patrzał na swoję twarz chciwie, już poczuł miłość, wzdycha żałośliwie, już się rozmawiać z swem cieniem nie wstydzi, a Wenus szydzi. „Któżkolwiek jesteś – rzecze – co mieszkanie masz pod tą wodą, usłysz me żądanie: niech wolno będzie dotknąć się twojego ciała ślicznego. Co cie wsadziło, dziecię napiękniejsze, w tę wodę? Wynidź do mnie! Czy mocniejsze przyczyny bronią i tak wolą twoję psują, jak moję? Ach, widzę twojej chęci ku mnie znamię: dokąd ja patrzam na cie, patrzasz na mię, mówię, usta twe znać odpowiedają, bo się ruchają, płaczesz – gdy płaczę, gdy żałośnie wzdycham – wzdychasz, śmiejesz się – gdy się ja uśmiécham, chcę cie obłapić – ręce twe rozciągasz i mnie też siągasz, chcę cie całować – wnet usta chętliwe sam mi podawasz. Jedno zazdrośliwe nam tego wody, co nas rozdzielają, nie dopuszczają. Mała rzecz wielkie nam psuje rozkoszy. Niechże twe źródła przeklęte rozproszy, bezecna wodo, słońce gorącemi promieńmi swemi!” Tak siedział, z swojem cieniem rozmawiając, a wszelką pomoc żywota zgardzając. Usechł z tesknice, potym jego ciało kwiatem się stało.

[9.] Do Kasie Im pilniej na twoje oblicze nadobne patrzam i na oczy twe, gwiazdam podobne, tem mie srodzej palą płomienie miłości. Dla Boga, daj ratunk, ginę w tej ciężkości. O wdzięczne stworzenie, pani urodziwa, bacz to, że dla ciebie serce me omdléwa, cierpiąc niewymowny żal i doległości. Dla Boga, daj ratunk, ginę w tej ciężkości. Ustawne wzdychanie, słowa niezmyślone i smętnemi łzami lice pokropione niechaj cie przywiodą ku słusznej lutości. Dla Boga, daj ratunk, ginę w tej ciężkości. Co za zysk stąd weźmiesz, że zginę dla ciebie, który cie miłuję barziej niż sam siebie i twojej się wdzięcznej dziwuję piękności? Dla Boga, daj ratunk, ginę w tej ciężkości. Żywot, szczęście i śmierć i nieszczęście moje dzierży w swojej władzy możne serce twoje; co ty będziesz chciała, to się ze mną stanie. Dla Boga, daj ratunk, me wdzięczne kochanie.

[10.] Fraszka o Kasi i o Anusi Kasia z Anusią, wdzięcznych i pięknych oboje, jednakiemi płomieńmi trapią serce moje: obyczaje w obudwu godne pochwalenia, też wielką są przyczyną mego udręczenia. A gdy czasem pospołu wedla siebie siedzą, na którą pilniej patrzać, oczy me nie wiedzą: Anusia zda mi się być piękniejszą nad Kasię, Kasia zda się piękniejszą nad Anusię zasię. Tamta nad tę, a ta też nad tamtę wdzięczniejszą, i w rozmowie, ja nie wiem, która przyjemniejszą. To jedno wiem, że obie bez miary miłuję. Jak to może być, nie wiem, ale miłość czuję.

[11.] Do Kasie Szczęśliwy to, po kiem ty wzdychasz tak teskliwie, nadeń człowiek szczęśliwszy na świecie nie żywie; szczęśliwszy jest niżli on, co niebo dla niego wzgardzała Wenus, matka Kupida łucznego. Niech się mu i z mej strony wszytko k myśli wodzi, któżkolwiek jest i kędyżkolwiek jedno chodzi. Niechaj jego nieszczęście ciebie nie frasuje, bo twój wszelaki frasunk moje serce psuje. Lecz ja, czego nie mogę sam mieć, życzę tobie, Abyś bacznie radziła w tej przygodzie sobie. Strzeż się wielkiej żałości za pociechę małą, piękność męska hardą jest i zawsze niestałą. A ja, moje kochanie, raduję się temu, że mie panu Fortuna w moc dała takiemu, który świadom, jak srogi żal i utrapienie nieznośne mają w sobie miłości płomienie. Rychlej zawsze głodnemu głodny wyrozumie, kto by nędzny, nad nędznem zlitować sie umie, i ty, gdyżeś, co miłość teskliwa, doznała, tuszę, że wzgląd na moję ciężkość będziesz miała.

[12.] Do Anusie Siebie muszę, nie ciebie, w tej mierze winować, trudno tobie obłudność zdradną przypisować: dawałaś znać i mową, i postawą twoją, że gardziłaś stateczną uprzejmością moją. Baczyłem ja to wszytko, ale me baczenie obłędliwa nadzieja miała w podłej cenie i niebacznem afektem rozum mój wiązała, że mi się twa niewdzięczność uprzejmością zdała. Tuszyłem ja, żeś miała k mojej powolności serce twoje nakłonić, a to nie srogości przyczytałem, iżem nic nie znał łaskawego, mówiąc: „Co od wstydliwej pożądasz inszego?”. Alem teraz doświadczył, iże mnie samemu nieużyte twe serce. Przeto co rzec temu? Jedno się o to starać, aby mieśce miała gdzie indzie ma powolność, z którejś się to śmiała. Śmiałaś się, lecz się boję, abyś nie płakała, bo co by sprawiedliwa Nemezis działała, która zawsze takową odmierza każdemu miarą, jakową mierzył kto przedtem drugiemu.

[13.] O Kasi i o Pasiu fraszka Kasia, me kochanie, Pasia nadobnego, który ledwie doszedł roku piętnastego, (sama także młoda) serdecznie miłuje, a jawnie mu miłość swoję pokazuje dary, całowanki, słowy i postawą; nie wiem, by mężowi była tak łaskawą. A jam się spodziewał, by to prze to było, iż zawżdy podobne podobnemu miło, albo prze to, że nań mąż łaskaw i ona łaskawą być musi jako zgodna żona. Aż go ktoś śpiącego, żartując, odkryje, aliści u Pasia jak u szkapy pyje. Już baczę, skąd poszło tak wielkie kochanie. Każ mu ty przy sobie przedsię legać, panie.

[14.] Do Kasie Jeśli władną co nami błądzących gwiazd siły, wierzę, że złośne niebem aspekty rządziły, gdym napierwej obaczył tę twoję urodę, dla której ja dobrą myśl stracił i swobodę. Me żałosne wzdychanie i oczy płaczliwe, które by ubłagały i jędze złośliwe, bladość, trudnej miłości farbę przyzwoitą, jawnie widzisz i żałość z frasunkiem okwitą. A wżdy, okrutna pani, ani łaskawego słowa do mnie nie rzeczesz i cieszysz się z tego, że ja dla ciebie ginę mękami srogiemi: okrutniejszy nie żywie źwierz nad cie na ziemi. Wszytkę moję uprzejmość i posługi znaczne uporczywie wzgardziło twe serce niebaczne. Lecz, jeśli jest na niebie co sprawiedliwości, srogiej pomsty nie ujdziesz dla tej niewdzięczności. Ja swej krzywdy wzdychaniem i łzami smętnemi mścić się będę, nie mszcząc się sposoby inszemi. Obacz moję cierpliwość: wolę zginąć w grobie, niżliby co szkodziło z mej przyczyny tobie.

[15.] Do Kasie Mam nadzieję, że się nade mną zlitujesz, bacząc, że się na mie niewinnie frasujesz. A jeśli gniew będziesz trzymać uporczywie, przysięgam przez miłość, która we mnie żywie, dla wielkiej żałości żywota się zbawię: żem ci nic nie winien, świadkiem swą śmierć stawię. Wżdy też w ten czas rzeczesz: „Dla gniewu mojego niewinniem straciła sługę uprzejmego”. Ale ta twa żałość już za me nie stanie, przeto porzuć w czas gniew, usłysz me żądanie; nie okazuj mi tak niełaskawej twarzy, prze którą żal srogi serce moje żarzy. Nieznośnej żałości i ciężkiej tesknice żałosne łzy, które kropią smętne lice, i gęsty wzdychania jawny znak dawają; choćbym słowa nie rzekł, tak na cię wołają: „Przecz okrutnie męczysz tego, coć jest prawie? Nie przystoi-ć srogość, zlituj się łaskawie”.

[16.] Frasunk Terpyż, hołowonko, do szczesnej hodiny, wszak tobie frasunki ciężkie nie nowiny. Przetrwałaś już wiele, przetrwajże już i to, a-ć Bóg żal weselem nagrodzi sowito. Były też ty czasy, gdy był śmiech niedrogi i żadne wesela nie psowały trwogi, były też ty czasy, kiedy tania była żałość, lecz me serce nadzieja cieszyła. Nadzieja cieszyła, która i dziś cieszy, mówiąc: „Za nieszczęściem tuż się szczęście spieszy. Prędko grom przechodzi, prędko i błyskanie, i twój żal przeminie prędzej nad mniemanie”. Albo ten, który cię niewinnie frasuje, widząc twą stateczność, gniew swój pohamuje, albo, chce-li w nim trwać, Bóg cię wyswobodzi, a skądinąd twój żal weselem nagrodzi.

[17.] Frasunk do Kasie Niewymowne trapienie cierpi serce moje: miłość w nim z nienawiścią srogie toczą boje. Która go opanuje, ja nie mogę wiedzieć, ale mniemam, że się w nim miłości osiedzieć. Rad bym, aby nienawiść tę wojnę wygrała, ale się na mie miłość mocnie zgotowała: ma przy sobie nadzieję, ma i oczy chciwe, które czynią, iże jej serce jest życzliwe. Przy nienawiści rozum i wstyd słuszny stoi, który mówią, że dłużej cierpieć nie przystoi, okrutność jej winują, wzgardzić rozkazują, lecz oczy służyć radzą, piękność pokazują. Żywot mi i przez ciebie, i z tobą niemiły: godna twarz miłości, gniew sprawy zasłużyły. Cóż rzec? Abo ja tobie nie będę hołdował, muszę-li, tedy będę nieszczęście miłował. Prze twą ślachetną piękność, co mie srodze pali, którą coś milej, niżli Boga serce chwali, proszę, niechaj łaskawie serce twe zezwoli, bym cie z chęci miłował, a nie po niewoli.

[18.] Fraszka do Kasie Całowałem cie gwałtem, me wdzięczne kochanie, i cukrem mi się zdało ono całowanie, alem tego przypłacił, bo całą godzinę cierpiałem mękę ciężką za tak lekką winę. Ani na sprawowanie, ani na me prośby nie chciał przestać twój język łajania i groźby i z taką-ś czczycą usta wdzięczne ucierała, jakoby na nie straszna trucizna paść miała. Co to jest, że przystoi każda rzecz pięknemu? I gniew twój przydał sercu miłości mojemu. A tak mie utrapiło to twe frasowanie, że mi się żółcią zdało ono całowanie. Lecz, gdy tak karzesz chciwą miłość, obiecuję, że cie gwałtem już drugi raz nie pocałuję.

[19.] Do Anusie Moja nadobna dzieweczko, moje kochanie, kiedy wżdy nam tak szczęśliwy on dzień nastanie, w który skutku swego dojdą twe obietnice, a moje serce pozbędzie srogiej tesknice? Twoja nawdzięczniejsza piękność snadnie sprawuje, że me serce w tej miłości nic nie styskuje, a twe sprawy, w których nimasz nic obłudności, czynią, że ja ufam tobie prócz wątpliwości. Ufam tobie, lecz ciężkiemu to udręczeniu równa się być u nadzieje w długiem ćwiczeniu, bowiem bojaźń zawsze przy niej źle praktykuje, mówiąc: „Często pewne rzeczy odwłoka psuje”. Przeto, proszę, nie odwłaczaj, folguj pogodzie, zagródź drogę czyhającej na nas przygodzie. Niech nie będzie me o tobie próżne mniemanie, moja nadobna dzieweczko, moje kochanie.

[20.] Do Kasie Jako się raduje żeglarz utrapiony godzinie tej, którą ustawa szalony wiatr, co wielkie morze burzył, i straszliwe chmury odkrywają słońce pożądliwe, tak się ja też tej to godzinie raduję, w którą dokończone przeciwko mnie czuję twe gniewy, o moje jedyne kochanie, o nadobna pani, me wdzięczne staranie. Już zaś we mnie znowu nadzieja ożyła, wątpliwość umarła, która mie trapiła, i przywróciło się wesele prawdziwe, żal z frasunkiem zginął i myśli teskliwe. Już mi na twarz twoję nadobną nie bronisz patrzać i mówić już ze mną się nie chronisz. Niestetyż, toć jeszcze nie dostawa wiele, abym to już mógł rzec: „Szczęśliwem ja” śmiele. Przemożna bogini na ziemi, na niebie, Wenus, tego ja dziś pożądam od ciebie, abyś nas twem ogniem paliła społecznie, a szkodliwa zwada niech przepadnie wiecznie.

[21.] Fraszka do Anusi Jeśli oczu hamować swoich nie umiały leśnych krynic boginie, aby nie płakały, gdy baczyły przy studni Narcyza pięknego, a on umarł prze miłość oblicza swojego; jeśli nieśmiertnem stanom żałość rozkazuje, gdy niebaczna Fortuna co niesłusznie psuje, jakoż ja mam hamować, by na lice moje z oczu smutnych żałosne nie płynęły zdroje? Jako serce powściągać, aby nie wzdychało i od ciężkiej żałości omdlewać nie miało?