Czarniuczkie, maluczkie, a wżdy króla ruszy.

Temu, co czcićczcić – czytać. będzie, dobry kompan J.S.J.S. – Jakub Sikorski, jak wynika z akrostychu w wierszu Lekarstwo na pchała i na pchłę (zob. poniżej). Uznasz złość przyrodzonąprzyrodzoną – wrodzoną. z chytrością zmieszaną, O pchle kupiwszy rymy; uznasz na nię daną Radę, jako by zabiec jej śtucznymśtucznym – zręcznym, wymyślnym. fortelom – Wierz mi, że pomóc musi, jedno spróbuj, wielom Uczciwymuczciwym – cnotliwym, szlachetnym. białymgłowom, które zimie, leciezimie, lecie – utarty frazeologizm: zimą i latem, tj. zawsze. Widzisz, jako każda z nich z tą sie biedą gniecie.

ItemItem – (łac.) to samo. Pchał – tajemnicę znaczy, pchła – małe źwierzątko, Ów wdzięczen białymgłowom, a ta, niebożątko, Prześladowanie cirpi – musi uskakować (Ba, i ów!ba, i ów! – tj. także ów „pchał” musi uciekać, by zachować skórę.), nie zechce-li na zdrowiu szwankować.

Jego Mości panu Grzegorzowi Tryblowi z Jarysza i na Iwanowicach etc., memu wielce łaskawemu panu Aczciaczci – chociaż. niewielkie niosę, cny panie, ofiary, Jednak tuszę, że przyjmiesz za nawiętsze dary Rymy te, od swojego służebnika dane, Choć nie są złotu, perłom ni śrebru zrównane, Jakowych, wiem, nie pragniesz, bo jest w domu tego Z Pańskiego przeżegnaniaz Pańskiego przeżegnania – poprawka wydawców (w druku błędnie: „Z Pańskiego przeżegnanieą”); z Bożego błogosławieństwa. twym wiele dobrego. Ale coby wspaniałą myśl twą roztrzeźwiłoroztrzeźwiło – pokrzepiło, orzeźwiło. A z białą płcią k rozmowie przystęp uczyniło, Te kuńsztowne rymiki i swe powinności Teraz z dzięką oddaję pańskiej twej miłości. J.S.J.S. – Jakub Sikorski, jak wynika z akrostychu w wierszu Lekarstwo na pchała i na pchłę (zob. poniżej).

Wenus do pchała O biedna płeszko, bujałaś Po ślicznej paszybujałaś po paszy – hasałaś po pastwisku., mniemałaś, Żeby fortelu jakiego Dla mego ciała nagiego Znaleźć nie mianoSens w. 3-5: uroda mojego nagiego ciała sprawiła, że uznałeś, iż nic ci nie grozi., lecz teraz Na miejscu lec musisz zaraz.

Pchał do Wenery Jednak swego nie przestanę, Tobie zadam zawżdy ranę, Bo byś ty dziwy broiłabyś ty dziwy broiła – nawet jeślibyś dokonywała cudów., Ja sie jednak będę wiła Po twym lubieżnym ciałeczku Do ostatecznego wieczkuSens w. 6: do śmierci..

Przedmowa przekładacza do wszystkich poćciwych białychgłów Cne panie, dlategom wam tę Płechnę przypisał, Żem o świętych żywociech waszych dawno słyszał, Których byście nie zawsze swemi modlitwami Zabawiałyzabawiały – zajmowały się., żartujcie wżdy krótki czas z nami. A nie raczcie, proszę was, frasować swej główki Ani miejcie tych wirszów za jakie przymówki, Ani sie też pytajcie, kto jest, co je pisał – Ten, który by rad o was wszytko dobre słyszał. K temu rytmy ty nie są z wymysłu mojego (Czuję sieczuję sie – staram się. być życzliwym osobie każdego), Lecz wielka zacna głowa na to pracowała, Potym mnie wam ty wirsze tłumaczyć kazała. A tak, proszę łaskawie, ty podarki moje Raczcie brać, zacne panie, w śliczne ręce swoje, Za ty wirsze nie dając łajać słudze swemu (Boć łajanie krom oczukrom oczu – pod nieobecność (łajanego). nie szkodzi dobremu). Z tym Bogu wszechmocnemu wszelkie szczęście wasze Poruczam, zalecając chude służbychude służby – ubogie usługi. nasze, I proszę sercem szczyrym o to zawsze Jego, Byście to otrzymały, co chcecie od Niego. Miejcie sie zatym dobrze, możecie-li. Już dobranoc. Wasz życzliwy, Niefałszywy, Wasz powolnypowolny – posłuszny., Nieomylny Na tym świecie, Zimie, lecie, Przyjaciel.

Pchał – samiec, pchła – samica Licha płechno, zawado przeciwna panienkom, Jakoż cie mam opisać tym ślachetnym dziewkom? A ty ciałka ich szczypiesz, krwią je nakrapiająckrwią je nakrapiając – tj. zostawiając krwawe ślady (za oryginałem mowa o czarnych odchodach wszy, w. 5: „Emittis maculas nigro de corpore fuscas”)., Bodziesz ich płeć subtylnąpłeć subtylną – delikatne ciało., żądłka w nie wścipiającżądłka wścipiając – wścibiając żądełko., A gdy pod bok twój nosek ostrzuchny podłożysz, Tedy snu cnej panience smacznego odłożyszodłożysz – odpędzisz.. I błąkasz sie po łonie i po człoknach cudnych – Gdzieć sie kolwiek podoba, nie masz zawad trudnych. Ach, licha pchło, o tobie wstydam sie wszytkiego Wypowiedzieć wirszami łotrostwa twojego, Boś ty taka łotryni, a twojego biegu Trudno ręka powściągnie, choć w małym okręgu!choć w małym okręgu – tj. chociaż żerujesz na niewielkiej powierzchni. Masz przodek i przed łanią prędkimi psy szczwanąSens w. 13: jesteś szybsza od łani szczutej chyżymi psami. Aluzja do frazy „Psałterza Dawidowego” Jana Kochanowskiego: „Jako na puszczy prędkimi psy szczwana / Strumienia szuka łani zmordowana, / Tak, mocny Boże, moja dusza licha, / Do Ciebie wzdycha” (42,1-4)., W czyrstwościw czyrstwości – w dziarskości. twej źwirzęta za tobą ustaną, Bowiem-eś, na Wenerę, wielka misterkinimisterkini – mistrzyni. – Co ty czynisz, nikt tego iny nie uczyni. Bo gdy zaśnie panienka, ty masz przedsię wszędy Żywotażywota – brzucha. jej miękkiego, ty chodzisz w oględychodzisz w oględy – oglądasz (utarty zwrot frazeologiczny). I śmiesz podczaspodczas – niekiedy. tam wchodzić na miejsca takowe, Które nam dla ochłody są dane gotowe. Saltysalty – skoki. czyniąc w sobolech u pańw sobolech u pań – tu: w owłosieniu łonowym kobiet (futro z soboli należało do najdroższych)., i po głowie Macasz pulsówi po głowie macasz pulsów – tj. nawet na głowie żerujesz., wszędy drzwi są otwarte tobie. O lichy, o nikczemny a nędzny robáku, Co ustawnie przebywasz przy panieńskim boku, Otwierasz skryte miejsca, po nich sobie chodząc, Nie strachasz sie nikogo, delicyje płodząc!delicyje płodząc – dając rozkosz (w oryginale, w 14: „turbare locis gaudia nata suis”). Niżej pasa, wyszszej kolan jest twoje mieszkanie, W pościeli barzo miękkiej – też tam twe sypianie. Dałbym na to niemało, ważyłbymważyłbym – dałbym w zastaw, zapłaciłbym. i złota, Bym mógł mieć tam otwarte, jako i ty, wrota; Ważyłbym na to wszytkie majętności swoje, Bym mógł bywać, gdzie chodzą lekkie nóżki twoje, By to dała natura, bym w osobę twoję Mógł swe żądło odmienić i personę moję. Dałbym sie, cna Minerwo, w szkole karać tobieSens w. 35: uczyłbym się pilniej., Gdybym to mógł wirszami memi zjednać sobie; Brałbym na to lekarstwa, jeśli więcej mogą, Bym, gdzie bywasz, o płechno, mógł tąż chodzić drogą, Naśladując tajemnie lekkich nóżek twoichnaśladując – idąc po śladach. – W tej mierze ProteusemProteusem – bogiem dowolnie zmieniającym swą postać (por. Owidiusz, Metamorfozy 8,730-737). byłbym w myślach moich. By mi pieśni pomogły Medeae boginiejpieśni ... Medeae boginiej – zaklęcia Medei; w oryginale (w. 23): „carmina Medeae” (mityczna czarodziejka, Owidiusz w Metamorfozach 7,159-296 opowiada, jak odmłodziła ojca swego ukochanego Jazona)., Podjąłbym sie zajechać na kraj świata do niej. Abo i czary Cyrces, jako pisma prawią Onych zacnych poetówczary Cyrces, jako pisma prawią onych zacnych poetów – czary Kirke, które opiewał m.in. Owidiusz w Metamorfozach (14,246-307), zamieniły towarzyszy Ulissesa w świnie., nas dowodnie bawiądowodnie bawią – przekonują., Żeby miała odmieniać głowyżeby miała odmieniać głowy – reminiscencja z Wizerunku własnego Reja (VII 9): „Jako Cyrces bogini głowy odmieniała”., jako wiecie, Ważyłbym sie jej szukać po szyrokiem świecie. Jechałbym do satyrów z koziemi rogami Albo i do Pegazów z szkapiemi nogami, Wziąłbym one Chimeryone Chimery – poprawka wydawców za Rejem (w druku błąd gramatyczny: „one Cymeri”; odmienny sens sugeruje, że redaktor lub drukarz pomylił Chimerę z Kimmeryjczykami); Chimera była mitycznym potworem, który według Owidiusza (Matamorfozy 9,647) miał głowę lwicy i ogon węża., one Tantalonyone Tantalony – owych Tantalów (wieczną karę Tantala w Tartarze wspomina m.in. Owidiusz w Metamorfozach 4,458-459)., Co w obłokach latały prędko na wsze strony – Bym jedno, płeszko błaha, tą osobą twoją Mógł swą zakryć osobę, a ty swoję moją. Wieszałbym sie na szaciech u nadobnej pániej, A nie lada bym komu dopuścił przyść do niej; Sypiałbym z panienkami, krasnymikrasnymi – pięknymi. wdowami, Nie gardziłbym cudnemi także mężatkami, Nieumiejętne ucząc, smutne pocieszając, Bliźniemu, gdyby w drogę jechał, pomagającSens w. 58: zastępując mężów pod ich nieobecność.. Młodzieńcom też bym żony nadobne wyjeżdżałbym żony ... wyjeżdżał – ujeżdżałbym żony (sensu obsceno). , Jak wiadukwiaduk – znawca. kredencowaćkredencować – jechać przed kimś przodem, poprzedzać kogoś. przed nimi bym jeżdżał. Wojewodzinej możnej pilnowałbym boku, A swój pokój w jej wdzięcznym miewałbym podołkuw podołku – na łonie., Trzymałbym sie za piersi u bogatych pánien, Najaśniejszych dworzanin byłbym też królowien, Chowałbym sie u panneku pannek – u panienek., chodziłbym z pannami, O łańcusznełańcuszne – noszące złote łańcuchy. dzieweczki, pieściłbym sie z wami! I chodziłbym po łonie u nadobnych pannek, Wkradając sie cichuczko do ich czarnych jamek. A gdyby która twardym snem zmorzona spała, Wnet by ze pchły pachołka podle boku miała. A gdyby nowym dziwem była przestraszona I krzyczała na sługi, by była broniona, Brałbym na się osobę, skoczna płechno, twoję; By to rzecz można była, porzucałbym swoję. A gdyby zaś zasnęła, znowu bym sie kusił, W osobie swejbym sie kusił w osobie swej – tj. starałbym się (o jej względy) w ludzkiej postaci. darami i prośbą ją dusił. Używałbym różnych sztuk, rozlicznych fortelów – Nie tuszę, by na świecie było tak ortelównie tuszę, by ... było tak ortelów – nie sądzę, by istniało aż tyle wyroków.. A gdybym ją prośbami opanował sobie Abo gwałtem przyciągnął ku swojej osobie, Użyłbym z nią rozkoszy, zażył krotofile – Kto tych harców jest świadom, zezna, że są miłe. Ale gdy ty, płeszuchno, to po woli miewasz, A nie prośbą, ni groźbą tego to używasz; Ni dary, ni urodą ku temu przychodzisz, Jedno darmo a z łaski te rozkoszy płodzisz – A tak iścieiście – doprawdy, w rzeczy samej., płeszuchno, za twe wdzięczne skoki Mym wirszem wyniesienia godnaś pod obłoki. Słusznie cie między źwierzem królową zwać mogą, Gdyż tam nigdy nie depcą swoją prędką nogą, Gdzie ty, płeszko Wenerze poświęcona, bywasz A rozkoszy ze stany zacnymize stany zacnymi używasz – obracasz się w sferach arystokratycznych. używasz. Ty sie chowasz w pałacach, w kosztownym ubiorze, Gdzie – ja wiem: ty rozumiesz – twoja miłość gmerze. Ty po złociech, kamieniach barzo drogich depcesz; Co więtszego – wszytko masz, czegokolwiek zachcesz. Tyś skarbów stróż królewskich, ty z zacnymi pany Towarzystwo swe wiedziesz i sypiasz z księżnami, Ty w łożnicach kosztownych masz mieszkanie swoje, A żyjąc z ciał subtylnych, tuczysz skórę twoję. A gdyś tak jest rozkoszna, szkoda-ć już bićbić – wybijać, tępić. ciebie; Nie puszczajże sie panien – będziesz z nimi w niebiepanien ... będziesz z nimi w niebie – zgodna z tradycją Kościoła apologia dziewictwa.. A gdyć by sie sprzykrzyło, zleć mi miejscemiejsce – poprawka wydawców (w druku błędnie: „mieyscie”). swoje, A ja wezmę z chęcią rad te urzędyurzędy – obowiązki, powinności. twoje.

Aenigma continens nomem et cognomen authoris Ista Cephas scripsit, Serpentem qui gerit arma, Nomen habet Visus, cuncta videnda videns. Si nescis, menti succurrat Vida poeta, Anteferas iuri, V. nomina nostra scies(Łac.) Zagadka zawierająca imię i nazwisko autora: „Wiersze te Kefas napisał, który w herbie ma węża, / Nazwisko się kryje we wzroku widzącym rzeczy widoczne. / Jeśli wciąż nie wiesz, z pomocą ci przyjdzie Vida poeta; / wytęż swój umysł, a imię nasze odgadniesz”. Rozwiązaniem zagadki są personalia Piotra (polski odpowiedniki aramejskiego imienia apostoła Kefas, ‘skała’, por. J 1,42) Wężyka Widawskiego..

Lekarstwo na pchała i na pchłę Już czytajcie poradę na to oboje złe, A miejcie na baczności robactwomiejcie na baczności robactwo – uważajcie na insekty. przemierzłe, Które to szkodzić zwykło ludziom niepomału: Ukradając sie w serca, dodawają żalu Białej, jako czarnej płciczarnej płci – tu: mężczyznom (na wzór „białej płci”, czyli kobiet).. A to pchałem zową, S którego azażazaż – alboż, czyż. jedna zwiedziona jest mową? I owo, co jak wściekłe po kąciech cielesnych Kroczy we dnie i w nocy, macającmacając – szukając po omacku. miejsc ciasnych, Obracając tam i samtam i sam – tam i tu. naszym miłym ciałem, Ruszając z miejsc na miejsca, aż drugi za wałemza wałem – tj. w ukryciu. Suknią musi, zewlokszy, opak wynicować, Który, nie wyiskawszy, nie da mu nocować I w niej chodzić. Tak duża jest ta licha bieda I tak wielka zrzędazrzęda – zrzędzenie..

Lekarstwo Jeśli jaki pchał twoje śliczne ciało dręczy Albo twoje sumnienie słów słodkością męczy, Także jeśli cie ciężko pchły przynagabająprzynagabają – nagabują, tu: prześladują., Po twym subtelnym ciele jak mrowie biegają, Weźmiesz ruty z piołynem a uwarz oboje, A tą wodą pokropisz wdzięczne gmachy twoje. Tedy to złe ustąpić musi takiej mocy, W pokoju ciebie niechaćw pokoju ... niechać – zostawić w spokoju. we dnie i też w nocy. A zaś skruchy z modlitwą użyj ku pchałowi, Doznasz, że cie na pośmiech nie da Szatanowi, Który Świat i też Ciało ku tobie nawodzi, A tobie jak na ciele, tak na duszy szkodzi. Ale gdy taką wodątaką wodą – tj. wodą święconą (duchowym odpowiednikiem naparu z ruty i piołunu). serca twego progi Pokropisz, nie uznasz w nim iście żadnej trwogi.

Dokończenie